Görünmeyen sağlık sorunları
Sahipli bir at düzenli olarak veteriner hekim tarafından muayene edilir, aşıları yapılır, tırnakları ve dişleri bakılır. Yılkı atları ise bu bakımların hiçbirine ulaşamaz. Doğada yaygın olarak karşılaştıkları sağlık sorunları şunlardır:
İç ve dış parazitler: Tedavi edilmeyen parazitler atları zayıflatır ve kışa güçsüz girmelerine neden olur.
Tırnak ve diş sorunları: Kırık ya da aşırı uzamış tırnaklar yürümeyi zorlaştırır; diş sorunları ise atın yeterince beslenmesini engeller.
Yaralanmalar: Dikenli teller, keskin kayalar, kurt saldırıları ve sürü içi kavgalar derin yaralara yol açabilir. Tedavi edilmeyen yaralar enfeksiyona dönüşebilir.
Tetanoz: Toprakta bulunan bir bakterinin yaralardan girmesiyle oluşan ve çoğu zaman ölümcül olan bu hastalığa karşı aşı bulunuyor, ancak yılkı atları aşısız.
Yetersiz beslenme: Özellikle kış sonunda zayıf düşen atların bağışıklık sistemi zayıflar ve hastalıklara karşı çok daha savunmasız hale gelir.
Ruam: En ciddi risk
Ruam, at, eşek ve katır gibi tek tırnaklılarda görülen, bulaşıcı ve ölümcül bir bakteriyel hastalıktır. Hastalık deride, solunum sisteminde ve iç organlarda nodül ve yaraların oluşmasıyla kendini gösterir. Atlarda çoğu zaman gizli ve yavaş seyrettiği için fark edilmesi zordur.
Ruamı özellikle tehlikeli kılan, tedavisinin ve aşısının olmamasıdır. Bu nedenle hastalık tespit edilen hayvanların mevzuat gereği itlaf edilmesi gerekiyor. 2019'da İstanbul Adalar'da yapılan rutin sağlık taramasında ruam tespit edilmiş ve 81 at itlaf edilmişti. Adalar'daki tüm tek tırnaklılar yılda iki kez, ilkbahar ve sonbaharda sağlık taramasından geçiriliyordu; hastalık da bu taramalar sayesinde tespit edildi.
Ruam insanlara da bulaşabilen bir hastalık. Uzmanlar, özellikle hayvanlarla doğrudan temas eden kişilerin risk altında olduğunu ve kaçak yollarla gıdaya karıştırılan at etinin de bir bulaşma yolu olabileceğini belirtiyor.
Yılkı atları neden önemli?
Ruamın yayılmasında kontrolsüz hayvan hareketleri, hayvan nakliyesi ve kayıt dışı alım satımlar önemli rol oynuyor. Sahipli atlar düzenli taramalardan geçerken, yılkı atları bu sistemin tamamen dışında kalıyor. Bir yılkı sürüsünde hastalık olup olmadığını bugün kimse bilmiyor.
Bu durum yalnızca yılkı atlarını değil, onlarla aynı merayı paylaşan köy atlarını, yasadışı yollarla yakalanıp başka bölgelere taşınan atlarla temas eden hayvanları ve dolaylı olarak insanları da ilgilendiriyor. Kaçak yakalama ve taşıma, hem atlar için bir refah sorunu hem de hastalıkların fark edilmeden yayılması için bir risk.
Hastalık riskinin ülke ölçeğinde sonuçları da var. Avrupa Birliği'nin at ithalatına ilişkin sağlık koşulları, ülkelerin ruamdan ari olmasına dayanıyor. Türkiye'deki ruam vakaları nedeniyle AB, Nisan 2020'de Türkiye'den at girişini en az altı ay süreyle askıya aldı; ardından yalnızca belirli illerdeki kayıtlı atlar için sınırlı izin verildi. Bugün AB'ye at girişine izin verilen ülkeler, 2021/404 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün IV. ekinde listeleniyor. Türkiye bu listede ülke genelinde değil, bölgesel olarak yer alıyor; yani izin yalnızca belirli illeri kapsıyor. Bu kısıtlamalar, uluslararası yarışmalara katılan sporcularımızı ve at yetiştiricilerimizi doğrudan etkiliyor.
Ne yapıyoruz?
Yılkı atlarının sağlığını korumanın ilk adımı onları görünür kılmak. Türkiye Binicilik Vakfı olarak, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın mevzuatı çerçevesinde ve resmi veteriner hekimlerle birlikte çalışarak yılkı atlarının kimliklendirilmesini ve sağlık taramalarından geçirilmesini hedefliyoruz. Bu taramaların hayvan refahı ilkelerine uygun şekilde yapılmasını ve sağlıklı sürülerin doğada korunmasını savunuyoruz. Bu çalışmaların yanında parazit tedavisi, tetanoz aşısı, yaralı atların tedavisi ve düzenli sağlık takibi için de destek sağlamayı amaçlıyoruz.
Sağlıklı sürülerin düzenli olarak izlenmesi, olası bir hastalığın erken tespit edilmesini ve yayılmadan kontrol altına alınmasını sağlar. Bu, hem yılkı atlarının hem de Türkiye'deki tüm atların geleceği için en güvenli yol.
Siz ne yapabilirsiniz?
Yılkı atlarına dokunmayın ve onları beslemeyin. Bu hem sizin hem de atların sağlığı için önemli.
Kendi atlarınızı yılkı sürülerinden uzak tutun. Atınız varsa aynı merada yılkı atlarıyla temas etmemesine dikkat edin.
Hasta görünen atları bildirin. Burnundan akıntı gelen, derisinde yara veya şişlikler olan, öksüren ya da aşırı zayıf görünen bir at görürseniz yaklaşmadan fotoğraflayın ve bize ya da en yakın Tarım ve Orman Müdürlüğüne haber verin.

