İmza kampanyasına katılınİmza verin →Yılkı Acil Hattı (7/24): 0312 870 19 23EnglishENAcil DurumBağış Yap
Yılkı Atı Nedir?

Yılkı Atı Nedir?

Anadolu'nun dağlarında, yaylalarında ve bozkırlarında sürüler halinde dolaşan yılkı atları, bu toprakların en eski yol arkadaşlarının torunlarıdır. Özgür görünürler; ama hayatta kalmak için bizim ilgimize her zamankinden çok ihtiyaçları var.

"Yılkı" ne demek?

Yılkı, Türkçenin en eski kelimelerinden biridir. Kelimenin Orhun Abideleri'nde ve Dede Korkut hikâyelerinde geçtiği, anlamının da kendi halinde yaşayan, bağımsız at olduğu kabul edilir. At, yüzyıllar boyunca bu toprakların insanının hem emekçisi hem yoldaşı oldu. Bugün dağlarda gördüğümüz yılkı sürüleri, o ortak tarihin yaşayan bir parçası. Türk Dil Kurumu sözlüğü de yılkıyı “at, eşek gibi tek tırnaklı hayvan sürüsü” ve “başıboş bırakılmış at veya eşek” olarak tanımlar.

Yılkı atı bir ırk mı?

Hayır. Yılkı atları belirli bir ırkı veya cinsi ifade etmez; geçmişte tarım, ulaşım ve taşımacılıkta insana hizmet etmiş, ancak ekonomik nedenler, makineleşme ya da kış bakım masraflarından kurtulmak amacıyla doğaya salınmış evcil atların zamanla yabanileşmiş soyudur.

Anadolu'da atı güzün dağa salıp baharda geri almak eski bir alışkanlıktı. Traktörün ve kamyonun yaygınlaşmasıyla birlikte geri alınmayan atlar çoğaldı. Bu atlar doğada ürediler ve bugün birkaç kuşaktır insan eli değmeden yaşayan sürüler oluşturdular.

Yabani at mı, evcil at mı?

İkisi de değil; ikisinin arasında bir yerde duruyorlar. Bilimsel olarak bugün dünyada yaşayan gerçek yabani at türü Moğolistan bozkırlarındaki Przewalski atıdır. Yılkı atları ise evcil atların doğada yabanileşmiş torunlarıdır. Uzmanlar da bu ayrımın altını çiziyor: WWF-Türkiye'nin yaban hayatı danışmanına göre yılkı atları yaban hayvanı sayılmıyor.

Bu ayrım önemli, çünkü yılkı atlarının en büyük zorluğunu açıklıyor. Doğada doğup büyüseler de evcil kökenleri nedeniyle doğanın sert yüzüyle baş etmekte zorlanıyor ve hayatta kalmak için dolaylı da olsa insan gözetimine, sağlık takibine ve koruma politikalarına ihtiyaç duyuyorlar. Kurt gibi doğal düşmanlara, karla kaplı meralara ve kuraklığa karşı, binlerce yıldır bu koşullarda evrilmiş gerçek yabani türler kadar donanımlı değiller.

Nasıl yaşarlar?

Yılkı atları aile sürüleri halinde yaşar. Her sürüde genellikle bir aygır, birkaç kısrak ve onların tayları bulunur. Aygır sürüyü korur, kısraklar yiyecek ve su yollarını bilir. Genç erkekler zamanla sürüden ayrılarak kendi ailelerini kurar. Günlerinin büyük kısmını otlayarak geçirir, kışın ise enerjilerini korumak için hareketlerini azaltırlar.

Türkiye'nin pek çok bölgesinde görülürler: Manisa'da Spil ve Yunt dağları, Kayseri'de Erciyes Dağı etekleri, Karaman'daki köyler ve Afyon'un yaylaları bunlardan yalnızca birkaçı. Hangi bölgelerde yaşadıklarını Yaşam Alanları sayfamızda harita üzerinde bulabilirsiniz.

Yılkı atları kimin?

Bu, yılkı atlarıyla ilgili en çok sorulan ve cevabı en az net olan sorudur.

Yılkı atlarının bir sahibi yoktur; ama yabani hayvan olarak da tanımlanmazlar. Evcil kökenli oldukları için yaban hayatı kapsamına girmezler, sahipsiz oldukları için de bakımlarını üstlenen biri yoktur. Bu ara konum, sahada soruların doğmasına yol açabiliyor: bir at yaralandığında, yola çıktığında ya da tehlikeyle karşılaştığında hangi adımların atılacağı her zaman herkes tarafından bilinmiyor.

Mevzuatta yol gösteren düzenlemeler bulunuyor:

Yılkı atlarının büyük çoğunluğu bugün hâlâ kayıt dışı. Türkiye Binicilik Vakfı olarak, bu atların mevcut mevzuat çerçevesinde kayıt altına alınması ve izlenmesi için ilgili kamu kurumlarıyla birlikte çalışmayı hedefliyoruz.

Biz ne düşünüyoruz?

Türkiye Binicilik Vakfı olarak inancımız şu: yılkı atlarının sahipsizliği, sorumsuzluk anlamına gelmemeli. Bu atlar bir zamanlar bu toprakların insanına hizmet etti; bugün onlara karşı bir borcumuz var.

Çözümün ilk adımı onları görünür kılmak. Kayıt altına alınan, sağlık takibi yapılan ve izlenen bir at, hem kışın aç kalmaktan hem de yasadışı yakalanmaktan korunabilir. Yılkı atlarının doğadaki yaşamını desteklemek, onları yaşadıkları topraklarla ve komşularıyla uyum içinde tutmak için çalışıyoruz.

Nasıl yardım edebilirsiniz? →

Karşılaştıkları tehditler →

Her kış, bazı yılkı atları baharı göremiyor.

Bağışınız bir atın kışı aç kalmadan atlatması, yarasının tedavi edilmesi ya da kayıt altına alınarak korunması demek.